Khi nào nên đến bệnh viện thay vì đến y quán

Đây là bài tôi viết để từ chối khách. Nghe lạ, nhưng nó là phần quan trọng nhất của việc làm nghề này tử tế. Kèm theo là một điều ít nơi nói: dấu hiệu cảnh báo là công cụ thận trọng, không phải công cụ loại trừ.

Nhóm phải đi cấp cứu ngay — không chờ, không xoa bóp

Nhóm cần khám sớm — không cấp cứu nhưng đừng trì hoãn

• Tê hoặc yếu một tay, một chân, đặc biệt nếu nặng dần lên.
• Tay vụng đi — làm rơi đồ, khó cài cúc áo, khó cầm đũa. Kèm đi lại loạng choạng thì càng cần khám sớm.
• Bàn chân rũ — không nhấc được mũi chân, hay vấp khi đi.
• Teo cơ thấy rõ so với bên đối diện.
• Đau nặng lên khi nghỉ và về đêm, không dịu khi đổi tư thế.
• Sốt kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi đêm.
• Có tiền sử ung thư, hoặc đang suy giảm miễn dịch.
• Loãng xương hoặc dùng thuốc corticoid kéo dài và mới xuất hiện đau lưng.
• Đau lưng ở người dưới 45 tuổi, kéo dài trên 3 tháng, đỡ khi vận động và làm thức giấc nửa sau đêm — cần khám chuyên khoa khớp. Nhóm này rất hay bị bỏ sót nhiều năm.
• Đau đầu mới khởi phát sau tuổi 50; ở người trên 50 kèm đau da đầu hoặc đau hàm khi nhai thì là cấp cứu.

Cách đọc danh sách này cho đúng — phần ít ai nói

Đây là điều tôi nghĩ mọi trang sức khoẻ nên nói mà hầu như không trang nào nói.

Ngoại lệ đáng nói: quy tắc Ottawa cho cổ chân và quy tắc Canada cho cột sống cổ sau chấn thương là hai công cụ hiếm hoi có bằng chứng đủ mạnh để dùng như công cụ loại trừ. Phần còn lại thì không.

Những trường hợp tôi sẽ từ chối nhận

Tôi liệt kê ra đây để bạn biết trước, và để bạn có thể so sánh với nơi khác.

• Bất kỳ dấu hiệu nào ở nhóm cấp cứu. Việc của tôi lúc đó là bảo bạn đi bệnh viện, không phải nhận bạn.
• Tê hoặc yếu chưa rõ nguyên nhân. Tê là triệu chứng thần kinh — cần chẩn đoán trước, trị liệu sau.
• Đang sốt, đang nhiễm trùng, hoặc vùng cần làm đang sưng nóng đỏ.
• Nghi huyết khối tĩnh mạch sâu. Xoa bóp trong tình huống này có thể gây hậu quả nặng.
• Chấn thương cấp chưa được loại trừ gãy xương.
• Ung thư đã di căn xương, hoặc rối loạn đông máu nặng — trừ khi có ý kiến bác sĩ điều trị.
• Người yêu cầu tôi “bẻ cho kêu” ở vùng cổ. Tôi sẽ giải thích vì sao không, và nếu bạn vẫn muốn thì nên tìm nơi khác.

Ngoài ra có nhóm cần thận trọng và giảm lực, không phải từ chối: loãng xương nặng, đang dùng thuốc chống đông, tiểu đường có bệnh thần kinh ngoại biên, da đang tổn thương, giãn tĩnh mạch nặng, thai kỳ, huyết áp chưa kiểm soát, mới thay khớp. Với những trường hợp này tôi sẽ hỏi kỹ hơn và có thể đề nghị bạn hỏi bác sĩ trước.

Khi nào thì chưa cần đi khám bác sĩ

Để công bằng, đây là mặt còn lại. Bạn thường tự xử lý được nếu:

• Đau khởi phát sau tư thế xấu, ngủ sai tư thế, hoặc một ngày làm việc quá sức.
• Đau kiểu cơ học — thay đổi rõ theo tư thế, dịu khi đổi thế.
• Không có bất kỳ dấu hiệu nào ở hai danh sách trên.
• Không tê, không yếu, vẫn vận động được.

Cách tự quản lý trong 2 đến 4 tuần, có căn cứ hướng dẫn quốc tế: duy trì hoạt động bình thường thay vì nằm nghỉ kéo dài · vận động nhẹ trong mức chịu được · chườm ấm — được xếp là lựa chọn đầu tay không dùng thuốc · và thuốc giảm đau đơn giản nếu cần, sau khi hỏi dược sĩ.

Đi khám nếu không cải thiện sau khoảng bốn tuần, hoặc bất cứ lúc nào xuất hiện dấu hiệu ở hai danh sách trên.

Một cơ sở tử tế sẽ hỏi bạn gì trước khi chạm vào

Đây là cách bạn đánh giá bất kỳ nơi nào, kể cả tôi:

• Có chấn thương gần đây không?
• Có tê, yếu, hoặc thay đổi ở tay chân không?
• Có thay đổi gì về tiểu tiện, đại tiện không? — câu này nghe riêng tư nhưng rất quan trọng.
• Có sốt, sụt cân, tiền sử ung thư không?
• Đau có nặng lên về đêm và lúc nghỉ không?
• Đang dùng thuốc gì? — đặc biệt thuốc chống đông và corticoid.
• Có chóng mặt, nhìn đôi, nói khó không? — trước khi làm bất cứ gì ở vùng cổ.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có một dấu hiệu trong danh sách, có phải tôi bị bệnh nặng không?

Không suy ra được. Như bài đã nêu, khoảng tám trên mười người đi khám vì đau lưng có ít nhất một dấu hiệu cảnh báo. Danh sách này để biết khi nào nên đi khám, không phải để tự chẩn đoán.

Đi khám thì khám khoa nào?

Tuỳ triệu chứng. Tôi viết riêng ở bài đau cổ vai gáy nên khám khoa nào. Nếu có dấu hiệu ở nhóm cấp cứu thì không chọn khoa — đi thẳng cấp cứu.

Tôi đã đi khám, bác sĩ nói không sao, giờ đến chỗ anh được chưa?

Thường là được, và đó là thứ tự đúng. Tôi vẫn sẽ hỏi lại bộ câu hỏi sàng lọc — không phải vì nghi ngờ bác sĩ, mà vì tình trạng có thể thay đổi giữa hai thời điểm.

Sao anh lại viết bài để từ chối khách?

Vì nhận sai một ca có dấu hiệu nguy hiểm là thứ tôi không muốn xảy ra dù chỉ một lần. Và vì tôi nghĩ một nơi dám nói rõ giới hạn của mình thì đáng tin hơn.

Nếu tôi không chắc mình thuộc nhóm nào?

Gọi cho tôi một cuộc. Tôi không tính phí cho việc sàng lọc qua điện thoại, và nếu bạn cần đi khám thì tôi sẽ nói thẳng.